Sorbus - Rosaceae

De lijsterbes is een geslacht van meer dan 100 soorten winterharde, bladverliezende bomen en heesters, die in de meeste grondsoorten en onder alle omstandigheden, gemakkelijk groeien. Veel soorten en cultivars verdragen schaduw en luchtvervuiling. De bloemen zijn klein, wit of roomwit en staan in platte trossen. Ze bloeien in mei of juni. De bessen, die in kleur uiteenlopen van wit en geel naar oranje, roze en rood, komen vaak in grote hoeveelheden te voorschijn. Van vele soorten worden de bladeren in de herfst geel, oranje of vuurrood. Er zijn ook enkele soorten met geschikte bessen als fruitboom aan te planten.

Fruitbomen & fruitstruiken (bessen)
Sorbus aucuparia var. edulis - eetbare lijsterbes

Nederlandse naam: eetbare lijsterbes

Andere gebruikte benamingen: Sorbus aucuparia Edulis, Sorbus aucuparia Rossica

Bloemkleur: witte tot créme bloemen

Bladeren: oneven geveerd blad

Sorbus aucuparia var. edulis of eetbare lijsterbes (synoniem Sorbus aucuparia Edulis, Sorbus aucuparia Rossica),
kun je beschouwen als een wilde fruitboom. Hij is inheems in heel Europa, met uitzondering van de kust van Zuid-Spanje en Portugal. In 1810 werd in Moravië een mutant zonder bitterstof ontdekt, vermeerderd en van daaruit verspreid. Deze 8-15 m hoge, snel groeiende boom heeft oneven geveerd blad dat bestaat uit vijf tot tien paar blaadjes. Hij verschilt van de lijsterbessen met bitterstof door zijn donkergroene, slechts bovenaan getande en verder gaafrandige, smallere en aan de voet toegespitste blad (bij de wilde soort is dat stomp). De bloeiwijze is een tuil met veel crème, alleenstaande bloemen.

Standplaats:

De eetbare lijsterbes stelt weinig eisen aan klimaat en gedijt bij voldoende neerslag ook in koude gebieden goed. Beschutte gebieden vergroten de kans op ziekten en aantasting door insecten en moeten daarom gemeden worden, evenals lichte, humusarme grond, die gemakkelijk uitdroogt. Enigszins vochtige, humusrijke grond met goede afwatering of aan moerassig gebied grenzende groeiplaatsen zijn goed geschikt.

Gebruik in de fruittuin:

In de tuin worden meestal solitaire bomen geplant, die minstens 5 m van naburige bomen verwijderd moeten staan, omdat oudere exemplaren in de breedte groeien en ruimte nodig hebben van 20 tot 30 m2. Regelmatig de bodem bedekken met verteerde mest of compost dekt in de regel de slechts geringe behoefte aan voedingsstoffen, mits de grond onder de boom open en vrij van gras en onkruid wordt gehouden.

Oogsten:

Geeft een goede opbrengst van smakelijke, zeer vitaminerijke vruchten. De geelrode, halfrijp oranjerode, appelvormige vruchten hebben enkele kleine, gele stippen. Ze zijn 10 mm in doorsnee en rijpen in augustus en september. De vruchten van deze lijsterbessoort behoren, naast zwarte bessen, tot de rijkste aan vitamine C. Tegen eind augustus zijn de nog niet helemaal rijpe vruchten bijzonder rijk aan vitamine C en vruchtzuren, maar bevatten nog weinig suiker en aroma. Daarom is het in de regel aan te raden omstreeks midden september te oogsten. Dit moet echter niet te laat gebeuren, anders krijgen de vruchten een flauwe smaak. Bovendien gaat er een steeds groter aantal vruchten verloren door schimmel, die dan moeten worden verwijderd. Per boom zijn opbrengsten van 40-80 kg geen uitzondering; gemiddeld is 25-40 kg te verwachten. De vruchten blijven na de oogst goed als ze koel worden opgeslagen. Het vitaminegehalte neemt echter snel af, zodat een snelle verwerking raadzaam is. zeer rijpe vruchten worden graag door vogels gegeten.

Vermeerdering: door veredelen (oculeren)

Andere waardevolle cultivars met eetbare bessen zijn:

* ´Konzentra´ : werd in Dresden geselecteerd en is sinds 1954 in de handel. Deze cultivar met zijn tamelijk kleine vruchten, geeft ieder jaar hoge opbrengsten. Hij is vooral geschikt voor de bereiding van vruchtensappen en gelei.

* ´Rosina´ : werd eveneens in Dresden gekweekt. Hij heeft grote, vuurrode vruchten die aangenaam zoetzuur en aromatisch zijn. Geschikt voor gelei, vruchtensap, compote en om te konfijten. zeer hoge opbrengst.