Daucus - Apiaceae



Als wilde plant is de peen in heel Europa en Azië inheems. Peen is ook in Nederland een inheems gewas. Wilde witte peen komt voor langs wegen en sloten. De tegenwoordig gekweekte oranjekleurige cultivars, zijn ontstaan uit de kruising van de wilde peen (ssp. carota) en de in het Middellandse Zeegebied inheemse reuzenpeen (ssp. maxima). In cultuur een niet geheel winterharde, tweejarige groente die als eenjarige wordt gekweekt om zijn wortels. De oranjerode kleur is te wijten aan het gehalte aan caroteen. De kleur is afhankelijk van het ras en het klimaat. Caroteen is een voorstadium van vitamine A. Het is alleen werkzaam als het in combinatie met vet wordt verbruikt. Daarom is het aan te raden wortelen met olie, room en dergelijke klaar te maken. Er zijn verschillende cultuurpenen: bospeen, waspeen, winterpeen en Parijse wortels.

 

Planten vinden op Plantenvinder.net, de brug tussen het aanbod en de zoekende particulier
Planten vinden op Plantenvinder.net, de brug tussen het aanbod en de zoekende particulier
Waar zijn de planten van dit geslacht verkrijgbaar?
Zie deze plantenlijst
van Plantenvinder.NET

 

Groenten  - Wortelen

18752.htm

Naam: Daucus carota

Nederlandse naam: wortelen

Familie: Apiaceae

Andere gebruikte benamingen: (D. c. ssp. sativus)

Plantbeschrijving: 

De busselwortelen of bospeen worden verkocht in bussels met het loof, deze wortelen zijn dan ook de eerste verse wortelen die we in het voorjaar kunnen oogsten en zijn verder tot november beschikbaar. Ze kunnen ook onder glas of plastiek gekweekt worden. De rassengroep "Amsterdamse Bak" is het meest geschikt voor deze teelt.

De losse wortelen of waspeen: zijn iets grover en ook langer dan het vorige type. Ze worden vooral gebruikt voor de zomerteelt van wortelen. De rassengroep "Nantes" is hiervoor het meest gebruikt.

De winterwortelen of breekpeen zijn grove tot zeer grove wortels die pas in het najaar geoogst worden en eventueel kunnen gebruikt worden voor de lange bewaring. De rassengroepen "Berlikumer" en "Flakkeese" zijn hier de meest bekende.

De laatste jaren hebben de hybriden ook in de wortelteelt hun intrede gedaan. Toch kunnen we deze hybriden meestal wel onderbrengen bij één van de bovenstaande types. Hybriden hebben het voordeel dat ze groeikrachtiger zijn en uniformere wortelen geven bij de oogst. Nadeel is natuurlijk, zoals steeds, de kostprijs die veel hoger ligt.
Parijse worteltjes Parijse worteltjes zijn zeker ook de moeite om eens uit te proberen en komen qua teeltwijze overeen met de busselwortelen.

Standplaats: 

De zwaarte van de grond speelt bij de teelt van wortelen speelt een grote rol. Goed geschikte gronden zijn in het algemeen gronden die diep bewortelbaar zijn en een zanderige, liefst iets humeuze bovengrond hebben. Een grond met een regelmatige vochtvoorziening is daarbij ook belangrijk. Zwaardere gronden zijn niet geschikt voor de teelt van bospeen. Voor de teelt van waspeen of breekpeen is een iets zwaardere structuur mogelijk.
Een vruchtwisselingeis van 1 op 4 is aan te raden voor de teelt van wortelen. Ook de voorteelten zijn belangrijk. Voorteelten die een hoge stikstofbemesting verlangen zijn uit den boze. Denken we daarbij aan koolgewassen of spinazie. Als we wortelen willen telen moeten we vertrekken van een stukje grond met weinig stikstofvoorraad. Natuurlijk zorgen we er ook voor dat op het uitgezochte stukje grond vooraf geen peterselie of selder of andere schermbloemigen gestaan hebben.

Zaaien en planten: 

De teeltperiodes voor busselwortelen bieden een waaier aan mogelijkheden. Maar om gezonde wortels te telen zonder veel problemen met de wortelvlieg kan ik maar één advies geven: hoe vroeger, hoe liever. En dit kan zeer vroeg, want de kiemplantjes van wortelen zijn ongevoelig voor vriestemperaturen tot -8°C. Het is wel goed te weten dat de bijna oogstklare wortelen niet tegen dergelijke vriestemperaturen kunnen, waardoor we onze wortelen gedurende de winter niet op het veld kunnen laten, althans niet zonder afdekking. Natuurlijk zal de grondsoort die we ter beschikking hebben voor het grootste deel bepalend zijn of we al dan niet vroeg kunnen uitzaaien. Maar voor diegenen die een lichte grond ter beschikking hebben kan het wortelseizoen al starten begin januari of zelfs eind december. Op een zonnige droge dag in die periode, vorstvrij natuurlijk, kunnen we starten met de teelt van busselwortelen onder kleine plastiektunnels. Dat wil zeggen dat we na het zaaien een kleine tunnel over het zaaibed aanbrengen, maar in de tunnel wordt op de grond van het zaaibed nog eens een plastiekfolie gelegd.
Als we onze zaaiingen aanvatten eind januari of in februari hoeven we geen gebruik meer te maken van kleine plastiekkoepeltjes, maar is het toch best om een dubbele afdekking van het zaaibed te voorzien. Dit betekent eerst een laag agryldoek en daarover een plastiekflodderfolie (geperforeerde folie). De tweede folie wordt dan vanaf half maart verwijderd.
In de maand maart kunnen we met een gerust hart wortelen gaan uitzaaien zonder afdekking.
Als we onze wortelen voor begin april kunnen zaaien en ze niet al te lang laten staan als ze oogstbaar zijn, hoeven we geen problemen met de wortelvlieg te vrezen.
Om regelmatig wortelen te oogsten kunnen we zo iedere maand wat zaaien, de uiterste zaaidatum van wortelen is wel degelijk half augustus. Indien we later zaaien dan valt de oogstperiode na half november en is de groei van de wortelen minimaal waardoor we geen voldoende productie zullen bekomen.
De wortelen die we gezaaid hebben in januari zullen al oogstbaar zijn in juni en dan kunnen we regelmatig gaan oogsten tot half november en zelfs langer, tenminste als we regelmatig wat uitgezaaid hebben.
De zaaiafstanden zullen kleiner zijn voor de vroege teelten en veel ruimer voor de teelt van winterwortelen. Voor de vroege teelt gebruiken we bijvoorbeeld een zaaiafstand van 15cm tussen de rijen en plantafstanden van drie cm in de rij. Later schakelen we over naar rijafstanden van 20 cm en plantafstanden van 4 cm. Om aan deze plantafstand te komen moeten we in feite iets dikker gaan zaaien en dan later uitdunnen. Alhoewel het uitdunnen natuurlijk een ideaal middel is om de wortelvlieg aan te trekken. De geur die vrijkomt bij het uitdunnen van de jonge plantjes kan door de wortelvlieg gemakkelijk waargenomen worden waardoor de kans op aantasting aanzienlijk groter wordt.
De zaaiperiode voor winterwortelen is beperkt: half april tot einde mei, met oogst in oktober, november. Als we winterwortelen te vroeg zaaien hebben we veel meer last van opschieters, dwz dat de plant vroegtijdig een bloemstengel gaat aanmaken.
Winterwortelen zaaien we natuurlijk ruimer: 30 x 6cm is een goede plantafstand.

Bemesting: 

De bemesting is voor wortelen toch wel een gegeven om goed te verzorgen. Eerst en vooral moeten we erop wijzen dat wortelen er niet tegen kunnen om plots in contact te komen met hoge meststofconcentraties. Vooral de kiemplantjes zijn hiervoor gevoelig. Vandaar dat we absoluut geen kunstmeststoffen mogen gebruiken vlak voor het zaaien van de wortelen. Deze kunstmeststoffen dienen we beter een maand vooraf toe. Als dit niet mogelijk is en een bemesting dringt zich toch op dan kiezen we beter voor een gedroogde organische meststof. Deze meststoffen geven hun voedingselementen niet allemaal in één keer vrij, waardoor we geen problemen zullen hebben met verbranding van de worteltjes van de jonge kiemplantjes.
Zoals reeds vermeld bij de vruchtwisseling moeten we bij wortelen niet overdrijven met de stikstofbemesting. Teveel stikstof veroorzaakt een sterke loofgroei, waarbij de groei van de wortel achterblijft. De wortel zal ook bleker van kleur zijn en minder stevig.
Om een mooie kleur en een goede, kwalitatieve wortel te bekomen is de kaliumbemesting daarentegen zeer belangrijk. Dit is trouwens zo voor alle wortelgroenten zoals knolselder bijvoorbeeld. We kiezen dan ook een meststof met een relatief grote hoeveelheid kalium er in verwerkt, of indien dit niet kan dan zullen we extra kalium toedienen onder de vorm van de meststof Patentkali, maar opgepast, ook deze meststof niet direct voor het zaaien toedienen.

Verzorgingstips: 

Belangrijk: gebruik geen verse stalmest bij de teelt van wortelen, want dan ontstaan er vertakte wortelen.

Ziekten en plagen: 

De leefwijze van de wortelvlieg: de vlieg let in mei eieren aan de wortelhals of kort daarbij. Daaruit ontstaan glanzende, witgele maden. De buitenste bladeren verkleuren en sterven af.
Aan de uiteinden van de wortelen, vooral naar de punt toe, vreten maden roestbruine gangen.
De wortelvlieg overwintert in de grond, onder de vorm van een bruine pop. Hieruit ontstaat in het voorjaar een vlieg.

Er zijn drie generaties van de wortelvlieg, waarbij de kans op eiafzet dus het grootst is mei, juli en oktober. De vlieg vliegt maximaal 80 cm boven de grond, pas na vier uur 's namiddags gebeurt er eiafzetting (belangrijk bij de keuze van het tijdstip van wieden of dunnen), en ze vliegen weinig bij regenachtig en/of winderig weer.

De factoren die het optreden van de wortelvlieg bevorderen:

beschutte tuinen
windstil weer
zandgrond
geuren van alle schermbloemigen zoals selder, peterselie
losse, onbedekte grond
warm en vochtig weer
mei en juni zijn de maanden waarin de meeste eiafzet gebeurt
het telen van wortelen na andere schermbloemigen
het gebruik van verse stalmest (is ook al af te raden wegens het optreden van vertakte wortelen)

Als er weinig loof aanwezig is zal de wortelvlieg vlugger tot eiafzetting overgaan (kiemplantje, of een zwak groeiend gewas).
Andere schermbloemigen in de omgeving. Als er in jou gebied weinig wortelen gekweekt worden is de kans groot dat je geen problemen met de wortelvlieg zult ondervinden.
Door vroeg te zaaien schakelen we heel wat problemen uit.
Een andere goed bekende oplossing is natuurlijk het zaaien in een tunnel afgedekt met insectengaas. Nadeel is wel dat we dan meer last hebben van een overvloedige loofgroei.

Oogsten: 

De busselwortelen die we gezaaid hebben in januari zullen al oogstbaar zijn in juni en dan kunnen we regelmatig gaan oogsten tot half november en zelfs langer, tenminste als we regelmatig wat uitgezaaid hebben.

Bewaren: 

De winterwortelen kunnen eventueel overwinterd worden op het veld door bij vorst af te dekken met 1 of 2 lagen plastiekfolie en daarover stro aan te brengen. Anders kunnen we de wortelen oogsten en in een kuil bewaren

Recept: Ovenschotel van winterpeen, gehakt en rijst
(4 personen)

Wat heb je nodig:

300 gr snelkook rijst 
1,5 theelepel bouillon poeder 
2 eetlepels boter 
1 kilo winterpeen 
4 gember bolletjes 
1 grote ui 
400 gr rundergehakt 
2 eetlepels ketjap manis 
1 theelepel smabal 
zout, peper 
50 gr rozijnen 
2 eetlepels gembersiroop 
1 zakje amandelschaafsel (45 gr)

Bereiding:

Rijst gaar koken met bouillonpoeder en 1 eetlepel boter. Winterpeen in plakken van +/- 1 cm snijden. In pan met weinig water de peen +/- 10 minuten koken. Gember bolletjes in reepjes snijden. Ui snipperen en +/- 2 minuten in rest van boter bakken. Gehakt toevoegen en al omscheppend +/- 5 minuten rul bakken. Ketjap en sambal erdoor roeren. Op smaak brengen met zout en peper. Peen in ovenschaal doen. Gember bolletjes, rozijnen en gembersiroop erdoor roeren. Gehakt mengsel over peen scheppen. Rijst daarboven op. Amandelschaafsel daarboven op. Afdekken met alu folie. Schotel +/- 15 minuten afgedekt en vervolgens 15 minuten onafgedekt bruin laten worden in een op 200 C (gasstand 4) voorverwarmde oven.

Uit : http://www.xs4all.nl/~liberty/en_andere.htm 

 

Teeltschema: wortelen

 

 

Met medewerking van Luc Dedeene,
redacteur voor de tuinkrant over
het telen en verzorgen van groenten: 
http://www.plantaardig.com

 

TK-WIKI: voeg je favoriete planteninformatie toe aan de TK-WIKI-PLANTENGIDS

Zoeken op de website in de TK Plantengids

Bestel de TK Plantengids op cd-romBlijf op de hoogte en volg de laatste tuinnieuwsjesContacteer


Deze TK - Plantengids is ook verkrijgbaar op cd-rom.
Niets van deze TK-plantengids kan verveelvoudigd worden zonder schriftelijke toestemming van de auteur!

© Copyright 1996-2008 Rudi Van Overloop, alle rechten voorbehouden - www.tkplantengids.com - www.plantengids.ws - www.tuinkrant.com/plantengids/ 
In samenwerking met www.plantenvinder.net - www.snoeigids.com en www.tuinkrant.com

Bronnen TK - Plantengids