De verandering van bladkleuren in zoveel verschillende tinten gebeurt
bijna geruisloos. Vorig weekend keek ik uit mijn bureauvenster en ik was
verrast hoe een partij siergrassen zo plots was veranderd. Door het
invallende zonlicht schitterden de witte pluimen als nooit tevoren.
Zulke prachtige herfstsilhouetten zijn een streling voor het oog. Niet
voor niets geldt daarom de stelregel siergrassen pas na de winter te
snoeien. Tot in februari zal ik van deze groep Miscanthus kunnen blijven
genieten. Verschillende robuuste grassen kunnen voor kleur zorgen in de
najaarstuin. Pampasgras (Cortaderia selloana) pronkt met zijn witte
pluimen en vele prachtrietsoorten bloeien met zilveren of bronzen
pluimen. Heel erg mooi is Miscanthus sinensis ‘Zebrinus’ die evenals
Miscanthus sinensis ‘Strictus’ onregelmatige gele dwarsbanden heeft op
de groene grasachtige bladeren. Met deze grassen, enkele typische
borderstruiken en wat laatbloeiende vaste planten kun je een pracht van
een border samenstellen.
Wanneer
je eens goed je tuin of de omgeving observeert, ben je verrast door het
scala aan verschillende bladkleuren. Het is verbijsterend hoeveel
kleuren er deze tijd van het jaar de tuin versieren. Wanneer je eens de
moeite doet een paar bladeren te verzamelen, sta je versteld van al die
prachtige tinten. Groene bladeren verkleuren dikwijls naar geelachtige
tinten zoals pastelgeel en glanzend goudgeel, maar ook naar diep karmijn
tot donkerrood. Soms zijn al die kleuren in één enkel blad terug te
vinden. Kortom, de waaier aan subtiele gebladertekleuren is
verbazingwekkend.
Niet alle planten verkleuren elk jaar met dezelfde
kleuren. De felste kleuren ontstaan bij planten die op zurige grond
groeien (met lage PH-waarde). Ook een warme zomer, zoals we dit jaar er
eentje gehad hebben, geeft aanleiding tot fellere kleuren, vooral na een
plotseling goede nachtvorst. Het blad zal dan eerst verkleuren vooraleer
het afsterft en afvalt. Het verschijnsel herfstkleuren? Over dit
verschijnsel is bijzonder weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan. Dat
komt waarschijnlijk omdat het weinig economische waarde heeft. Hoewel de
toeristische industrie in Engeland en de Verenigde Staten daar wel
anders over denken. Tijdens de Indian Summer trekken veel wandelaars er
op uit: Hoe en waarom ontstaan die kleuren? Hoe zit dat met die rode en
gele kleuren?
Foto: rode tinten van Amelanchier canadensis op een zurige
halfschaduwrijke standplaats
De herfst is het seizoen van de kleuren. Wanneer de
dagen merkbaar korter worden, verkleuren de bladeren in mooie, warme
tinten, terwijl er nog voldoende bloeiende planten te vinden zijn. Samen
leveren zij een kleurig schouwspel op. Bij vele heesters zoals
Amelanchier canadensis, komt hun grote sierwaarde in de herfst
nog meer in het daglicht te staan. In het voorjaar bloeit het
krentenboompje met een grote hoeveelheid witte, geurende bloemen. In het
najaar verrast de plant met zijn dieppaarse tinten afgewisseld met
felgele kleuren. Vanwege zijn beperkte omvang en zijn opvallend mooie
maar niet overheersende verschijning, is een plek achterin de tuin heel
geschikt voor het krentenboompje. Hij kan hier alleen komen te staan, of
in combinatie met andere natuurlijk groeiende struiken. Zo vormt u een
weelderige haag of een vogelbosje.
Foto: gele tinten van Amelanchier laevis in de volle zon
Planten die het krentenboompje bijstaan in de
herfstkleuring zijn massaal in het tuincentrum verkrijgbaar. Het
kardinaalsmutsje valt in de herfst op door zijn felrode herfstkleuren.
Tijdens een herfstwandeling kunnen we genieten van de karmijnrode kleur
van de bladeren en de openspringende kleppen van de vruchtjes, waaruit
oranje zaden te voorschijn komen. Vogels zijn er dol op! Het Latijnse
woord betekent de Europese tegoedernaam bekend staande plant, wat
ironisch bedoeld is. Gezinspeeld wordt op het gif van de vruchten dat
vroeger gebruikt werd om hoofdluizen te verdelgen.
Voor mensen met een kleinere tuin is de Euonymus alatus
‘Compactus’ een oplossing. Deze wordt slechts één, in plaats van drie
meter hoog. Ook veel esdoorns hebben prachtige herfstkleuren. Wilt u een
struikvormige esdoorn, dan zijn de Japanse soorten als Acer palmatum en
Acer japonicum echte aanraders. Voor boomvormen zijn de soorten Acer
capillipes, Acer circinatum en Acer cissifolium heel geschikt, ook voor
kleinere tuinen.
De
amberboom (Liquidambar) is met een beetje fantasie een chique uitvoering
van een esdoorn te noemen. De statige takken van deze middelgrote boom
krijgen in de loop der jaren een steeds grovere schors. Het blad heeft
een aangename geur en kleurt in de herfst purper- tot wijnrood, soms
zelfs oranje tot geel.
Een
plant die me werkelijk verraste is de Hosta. Hosta is geen plant
die je aanplant om zijn herfstkleuren, maar toch kan ik genieten van dit
mooie pallet gele tinten die mooi contrasteren tegen een donkergroene
wand van Taxus baccata.
Een aanrader is Enkianthus of pronkklokje. De
bladeren verkleuren in de herfst naar een prachtig geeloranje tot rood.
De Royal Horticulture Society verleende dan ook een Award of Merrit in
1890. De plant houd van een venige of zanderige, zure grond -het is ook
een lid van de heidekruid familie- en wordt behandeld als Rhododendron.
Ze kunnen vrij goed tegen droogte en de volle zon. Behalve een enkel
luisje heeft de plant geen last van ziekten of plagen.
In de herfst vallen de bladeren op het gras, en op
wandelpaden en trottoirs. We kijken er dan vanuit een heel andere
invalshoek tegenaan, dan wanneer het blad nog aan de boom hangt. Vaak
springt daarbij de bonte herfstkleur in het oog, of het is de bijzondere
vorm van het blad die de aandacht vraagt. Dat is een mooi moment om eens
stil te staan bij de dingen van het leven. Die bezinning hoort bij de
herfst. Er zijn erg veel planten die de tuin ook ’s winters mooi laten
zijn. Groenblijvers en bloeiers.
Niet alleen bladeren maar ook kleurrijke twijgen komen
nu in de herfst mooi tot uiting. Als alle bladeren gevallen zijn zorgen
de takken van Cornus voor een blijvend winterspektakel. Je hebt
je tuin om er het hele jaar van te genieten. Kwekers en tuincentra
hebben de planten de je kunnen inspireren. Plant ze nu! Laat ook de
plantenbakken waar de zomerbloeiers in stonden niet leeg staan. Zet er
bijvoorbeeld kleine conifeertjes in, samen met Skimmia, mooie
winterbloeiende heide zoals Erica carnea in allerlei roze en paarse
tinten, winterviolen, kleurrijke sierkool enz.
Je hebt er máánden plezier aan.
Bronnen
Foto herfstcollage -
Late Color
Deze
van de Azoren afkomstige bosbes is verrassend winterhard gebleken.
Het is een min of meer wintergroene struik, breed opgaand tot 1.5 m
hoog. De langwerpige bladeren zijn frisgroen met lichtere nerven
waardoor deze goed zichtbaar zijn. De bloemen staan in korte,
dichte trosjes op het vorige jaars hout en verschijnen halverwege
de zomer tot in de herfst. De bloemkroon is cilindrisch, tot 12 mm
lang, rood in knop maar verbloeiend naar een gelig groen met een
rode blos en lijken op Japanse lantaarns. Ze worden gevolgd door
blauw-zwart berijpte, en eetbare vruchten. In de herfst verkleuren
de bladeren naar van geel naar oranje of oranjerood en de bladeren
kunnen tot in januari aan de plant blijven. De soortnaam heeft
betrekking op de cilindrisch gevormde bloemen en vruchten. Het is
een lid van de heidekruid familie (Ericaceae) en verlangt
dus een zure grond.
Wanneer
de maand november stilaan overgaat naar december, gaat onze tuin en het
landschap steeds maar somberder gaan lijken. Sommigen onder u kijken nu
reeds door het raam mijmerend met de gedachten aan een sneeuwlandschap.
Voor het zover is biedt de herfst ons nog een boeiend kleurenspektakel.
