Clematis, weinig klimplanten bloeien zo rijk en zo mooi als Clematis.

Sortiment 
Kleinbloemige laatbloeiers 
Standplaats 
Het planten 
Geschikt voor pot of bak
Combinaties 
Vorst
Verwelkingsziekte
Clematistuinen 
Kwekerijen
Vereniging 
Weblinks 

Sortiment:

Clematissoorten zijn de mooiste winterharde lianen. Ze zijn op allerlei plaatsen in de tuin met succes aan te planten. Daaronder vallen niet alleen muren en gevels, maar ook hekken, priëlen, pergola's, schuttingen en latwerk. Bovendien is Clematis ook goed te combineren met kleine bomen of sterk groeiende struiken. Ze worden dan zo neergezet, dat ze zich langs bladverliezende en groenblijvende bomen en struiken slingeren en deze overgroeien. Hiermee wordt in ruime mate voldaan aan hun natuurlijke eisen, want alle verhoutende Clematissoorten staan in de natuur aan bosranden en op open plekken, in gezelschap van houtsoorten die hen tot steun dienen. Er zijn heel veel soorten verkrijgbaar: met laagblijvende of heel lange stengels, met grote en kleine bloemen, in allerlei vormen en kleuren. Voor iedere tuin is er wel een geschikte Clematis te vinden. En sommige soorten doen het uitstekend in een grote pot of bak. Een toegift bij sommige Clematissen is het zilverige vruchtpluis, dat de plant nog lang sierwaarde geeft. 

Een clematis wordt ook wel tegen en door een boom geleid of over en door struiken. Het is tamelijk gemakkelijk een goed succes te bereiken, als de clematis maar niet te dicht bij de boom of de struik wordt geplant. Er is dan te veel concurrentie tussen de planten voor water en meststoffen uit de bodem. Ook moet er natuurlijk voldoende ruimte voor de planten zijn om te kunnen groeien en bloeien. Een grootbloemige clematis zal wel natuurlijk moeite hebben de bloemen te openen tussen een wirwar van takken en bladeren. Zo nodig zal er wat van de takken van boom of struik moeten worden weggesnoeid. 

Van oorsprong is Clematis een plant die zich omhoog werkt in bomen en struiken. Hij doet dat door zijn bladstelen vast te zetten rond ieder uitsteeksel dat hij tegenkomt. Daardoor kunt u Clematis op iedere gewenste manier leiden, zolang er maar genoeg steun is. Tegen een muur, een schutting of een pergola kan dit uitstekend door verticale draden te spannen. Maar als u Clematis vrij over een struik of in een boom laat groeien is het effect echt heel spectaculair. Hoe u Clematis moet snoeien hangt van de bloeitijd af.

Wie Clematis zegt, zegt in wezen nog niets. Het Clematis aanbod is namelijk zo gevarieerd en zo rijk, dat je er alle kanten mee op kunt.

Om u even op weg te helpen: er zijn wilde, botanische, grootbloemige, kleinbloemige en dubbelbloemige Clematissen. De kleuren van de grootbloemige rassen zijn vaak prachtig. De een is nog mooier dan de ander. Elk tuincentrum heeft wel een aantal van deze klimmende pronkers in de klimplantenhoek. Omdat tegenwoordig de meeste klimplanten voorzien zijn van goede, informatieve etiketten met bovendien fraaie foto's, is het kiezen geen probleem. Onder de kleinbloemige Clematissen treffen we soorten aan, die niet hoger worden dan 2 tot 3 m of 3 tot 5 m. Die lenen zich fantastisch voor de kleinere tuin. Ook van die kleinbloemige, relatief kleinblijvende Clematissen vindt u er wel een paar op een tuincentrum. Sterkgroeiende kleinbloemige Clematissen zijn op een paar uitzonderingen na, vaak roze of wit. De bloemen zijn klein, maar talrijk. Deze klimmers zijn juist zo leuk omdat al die kleine bloemen in het voorjaar een grote, witte of roze wolk maken. Een paar bijzondere Clematissen zijn tenslotte de geelboeiende Clematis vitalba 'Helios' en de groenblijvende Clematis armandii. De eerste is niet alleen apart vanwege die gele kleur, maar ook door het vruchtpluis waarmee deze soort zich uitbundig tooit. Die vruchtpluizen geven het najaar uw tuin een geheel eigen gezicht.

Kleinbloemige laatbloeiers

Fraai ingesneden blad en gele hangende bloempjes vind je bij veel kleinbloemige Clematis. De kleur varieert van lichtgeel (Clematis tangutica) via goudgeel (Corry) tot bijna oranje (Orange Peel). De bloempjes zijn klokvormig en blijven bijna gesloten. Prachtig over schuurtjes! Clematis serratifolia heeft openstaande gele bloemen met heel mooi contrasterende donkerpaarse meeldraden en getand blad. ‘Golden Harvest’ en ‘Golden Tiara’ lijken erop. Ze groeien niet al te hoog.

Een flinke groeier die goed de boom in kan is Clematis rehderiana. Mooi getand blad en pluimen met veel lichtgele bloempjes maken hem tot een heel bijzondere verschijning. Bovendien is het de enige grote laatbloeier die heerlijk geurt! Bovenstaande soorten alleen snoeien in het voorjaar als ze te warrig zijn geworden.

Clematis jouiniana ‘Praecox’ houdt meer van liggen. Het is daarom een ideale bodembedekker, die overigens ook heel goed in de breedte langs een gevel of hek kan groeien. Grote pluimen lichtblauwe bloempjes met gele meeldraden maken er van augustus tot oktober een prachtige blikvanger van. Kan ieder voorjaar flink worden teruggesnoeid.

Standplaats

Als bosplant heeft Clematis doorlatende, kruimelige, voedselrijke en licht alkalische, voldoende vochtige grond nodig. Het wortelstelsel moet koel worden gehouden, de rest van de plant kan in de volle zon staan. Koelte rond de wortel verkrijgt men door de bodem af te dekken met stenen, door een laag mulch en door een beplanting met lage vaste planten en struiken. In droge perioden moet veel water worden gegeven, vooral bij planten die tegen muren en gebouwen staan. Clematis is niet een plant die uit zichzelf klimt. Hij moet een steun hebben, waaraan hij zich met haar bladranken kan optrekken. Daartoe zijn alle weerbestendige materialen geschikt, zoals geïmpregneerd hout, gegalvaniseerd of met kunststof bekleed metaal of kunststof.

Het planten

Als men een keuze uit verschillende soorten maakt dan kan men bloei hebben van april tot oktober. Een half jaar kun je dus genieten van deze rankende en slingerende plant. Een tip plant je clematis niet in de buurt van Taxus of waar ooit Taxus gestaan heeft. Wanneer U dicht tegen uw woning een nieuwe plant plaatst zorg er dan voor om vooraf een grote kuil te graven en hierin verse tuingrond aan te brengen. Bij het verplanten ook zorgen dat je de wortels zo weinig mogelijk beschadigt, knip eventueel de pot kapot en als je dan een stenen pot lukt, klop deze stuk. Zorg ook voor steunpunten aan de muur zodat je clematis zijn weg vindt.

Clematis groeit op iedere goed doorlatende tuingrond, in schaduw of zon. In het laatste geval de wortels koel houden door er een laag struikje voor te zetten. Plant een grootbloemige Clematis 20 cm dieper dan hij in de pot stond! Daardoor is hij beter bestand tegen de verwelkingsziekte.

Geschikt voor pot of bak

Omdat Clematis niet erg in de breedte groeit is het een prima plant voor balkons, terrassen en patio’s. Naast de Clematissen die we hierboven al hebben genoemd, zijn daarvoor alle niet te hard groeiende soorten te gebruiken. Zoals bijvoorbeeld ‘Comtesse de Bouchaud’ met zijn dieproze bloemen met 6 blaadjes en drietallig blad. In de volle grond geplant kan hij een flinke boom bedekken. De violetblauwe bloemen van ’Perle d’Azur’ zijn licht knikkend. Bloeit heel rijk en lang. ‘Barbara Jackman’ heeft bleek violetblauwe bloemen met een zeer opvallende roodpaarse middenstreep.

Wens je je plant in een pot te houden zorg dan voor een extra deel leem in je potgrond. Op deze manier droogt de pot minder snel uit. Want naast de voet in de schaduw houdt de plant niet van te droog te staan. Het zijn enkel de bloemen die hun weg zoeken naar de zon.

Combinaties

Wilgen zijn heel goed te combineren met verschillende vaste en éénjarige planten. Vooral zodra de wilg groter wordt is het mooi er een Clematis of roos in te laten klimmen. In een iets grotere tuin kan een wilg met daarin bijvoorbeeld een Rosa 'New Dawn' voor een verbluffende combinatie zorgen. Deze klimroos vindt zelf zijn weg naar de bovenste takken van de wilg en de zachtroze, bijna witte bloemen combineren heel fraai met het zachte groen van het wilgenblad. Ook clematis of bosrank voelt zich thuis in de nabijheid van een wilg. Kies een soort die wat later bloeit dan de wilgenkatjes verschijnen. Vooral de kleinbloemige Clematis alpina, Clematis macropetala en Clematis maximowicziana zijn heel geschikt en hoeven niet geleid te worden. Van alle klimplanten heeft Clematis de grootste kleurenpracht. Clematis kan, anders dan blauwe regen en bruidssluier, ook op vrij kleine vlakken gebruikt worden. Boomstammen en grote stenen verdwijnen onder de bloemendeken, muren en schuttingen krijgen een nieuwe jas en zelfs op de grond kan er een kleurig Clematispallet ontstaan. Nog veel te weinig maakt men gebruik van de hoedanigheid van deze bosplant bij uitstek om zich in bomen en struiken omhoog te werken.
Magnolia's, appels en peren krijgen zo in de zomer een tweede bloei. De fijne ranken van Clematis omgeven ook de knoestige bast van andere bomen. Clematis is ook uitstekend te combineren met andere klimplanten, zoals winterjasmijn, Akebia, Actinidia, Lonicera, blauwe regen of met vroeg bloeiende Clematissoorten. Bijzonder mooi is de combinatie met klimrozen. Op hellingen is Clematis prima geschikt als bodembedekker.

Vorst

Het beschermen van klimplanten lijkt je misschien niet zo evident? Vorstgevoelige klimplanten zijn o.a. Passiflora en Clematis-soorten. Ook bij strenge vorst zal je de plant bijna nooit verliezen. Zeker niet als je voorzorgen neemt: dek de voet van de klimplant af met een voldoende laag mulch of met bijv. een laag van afgevallen bladeren. Zijn de bovenstaande dood gevroren dan zal een Clematis terug vanuit de wortel uitschieten. Je kan ook op de klimmende takken een lamp richten, zorg ervoor dat de lamp goed aan de muur is bevestigd. Om alle takken te beschermen kan je er een oude mat of gordijnen overspannen. Dit doe je enkel en alleen bij zéér strenge vorst. Neem het afdekkingsmateriaal weg zodra het weder betert, ook uit esthetisch oogpunt. Kijk ook eens na of je klimplanten goed zijn vastgehecht. Bind ze zo nodig op tegen sterke windvlagen.

Verwelkingsziekte bij Clematis

Hoe prachtig kan het zijn, een 3-jaar oude clematis in volle bloei. En dan plots, omstreeks juni-juli gaat de gehele plant, in volle bloei, verwelken en afsterven. Het is een typische ziekte die vooral (je zou bijna kunnen zeggen 'alleen') bij de grootbloemige hybriden voorkomt: 'Nelly Moser', 'Ville de Lyon' , enzovoort.
De kleinbloemige soorten en wilde soorten (Clematis montana) zijn duidelijk minder gevoelig voor deze ziekte.

Sommige bronnen spreken van het indringen van een schimmel via de stengel. Dit heeft als oorzaak dat het bovengrondse deel van je Clematis plots helemaal gaat verwelken en afsterven. Het komt vooral voor bij Clematissen die op een warme plaats zijn geplant (zuidermuur) en op warme zomerdagen.

Uit onderzoek blijkt dat vooral de plantenbouw en de daaruit volgende droogtestress de directe oorzaak is van het probleem. Clematissen hebben een bijzondere dunne stam met daarboven een wijd verspreid takkengestel met enorm veel bloemen. Ook de omvang van het wortelgestel is bijzonder beperkt. Door het beperkte wortelgestel en de smalle stambasis, heeft de Clematis plant bijzonder veel moeite om voldoende vocht naar de bovengrondse delen te transporteren. Wanneer de plant in volle bloei staat is de waterbehoefte het hoogst. Juist daarom sterven de planten tijdens de volle bloei. Het indringen van de schimmel is niet de rechtstreekse oorzaak. 

De reden waarom de kleinbloemige soorten duidelijk minder gevoelig zijn is éénvoudig te verklaren: hun wortelgestel is beter en breder ontwikkeld. Meestal bloeien ze ook vroeger...minder vochtverlies.

GIETEN is daarom de boodschap !!! Alle Clematissoorten worden zo geplant dat ze 20 cm dieper staan dan de bovenrand van de pot. Bewaar een afstand tot muren van ongeveer 50 cm. Plant men ze in de buurt van bomen kies dan de noordkant (foto).

Clematistuinen

Clematistuin Het Hoornwerk, een tuin waar meer dan 400 soorten 
clematissen zijn te bezichtigen. 
Van Karnebeekstraat 14 
8011 JH  Zwolle 
tel: 038-4227112
http://home.hetnet.nl/~clematistuin_het_hoornwerk

Kwekerijen

De meest gangbare clematissoorten zijn verkrijgbaar bij het tuincentrum in je buurt of bij gespecialiseerde kwekerijen. Enkele kwekerijen waar je als particulier terecht kan (bel eens voor de openingsuren) zijn:

Nederland

Kwekerij De Kleine Plantage
Handerweg 1 
9967 TC Eenrum
Tel.0595 49 1604
info@dekleineplantage.nl
http://www.dekleineplantage.nl

Krijn Spaan b.v.
Kromme Rade 5
NL-1241 LK Kortenhoef
Tel.: 035-6562171 

Bulkyard Plants  
Postbus 56
NL-2770 AB Boskoop
Tel.: 0172-210743 

Stam Kwekerij en Tuinen
44 R.I.- straat 10, 4051 AR Ochten
Tel. 0344 - 642810
http://www.columnar.com/stam/ 

Fa. C. Esveld
Rijneveld 72
NL-2771 XS Boskoop
Tel.: 0172-213289 

Pieter Zwijnenburg jr.
Halve Raak 18
NL-2771 AD Boskoop
Tel.: 0172-216232 

Hoveniersbedrijf - Vaste Plantenkwekerij  
Geert Peeters v.o.f.
Kockerseweg 81
NL-5927 PE Venlo-Boekend

Harrie Bierhof
Tuincentrum, hoveniersbedrijf en boomkwekerij.
Honingvlaken 10
7991 RW  Dwingeloo
tel: 0521-598381

De Kruidhof
Schoolstraat 29b
9285 NE  Buitenpost
tel: 0511-541253
kruidhof@tuinen.nl
www.tuinen.nl/kruidhof/

Nies van der Horst
Op de Bies 66a
NL-6333 BZ Schimmert
Tel.: 045-4041872 

Moerheim Plantenwinkel  
Moerheimstraat 78
NL-7701 CG Dedemsvaart
Tel.: 0523-612345 

België

Kwekerij Mandragora
Zwaluwlaan 17
B-3110 Rotselaar
Tel.: 016-580703 
Fax: 016-580703 

Greenhouse B.V.B.A.  
Legeweg 370
B-8200 Brugge (St. Andries)
Tel.: 050-314032 
Fax: 050-312938 

Verenigingen:

De belangrijkste vereniging is ongetwijfeld de Internationale Clematis Society http://dialspace.dial.pipex.com/clematis 

Weblinks:

Jan van Acquoij - http://www.clematis.nu

Clematislijst Ton Hannink - http://www.hanninkj.demon.nl/eigenclm.htm 

Een site over hybridisering op http://www.richardsdad.btinternet.co.uk 

Op http://www.clematis.hull.ac.uk een database van clematissen met foto's.

Rudi Van Overloop  

Met dank aan Vlam, PPH, Geert De Vriese
Illustraties Clematis The Complete Guide - Ruth Gooch, ISBN 185223928