Pulmonaria - Boraginaceae

Pulmonaria is een geslacht met 10 soorten winterharde, kruidachtige en overblijvende planten. Het geslacht komt voor in de bosgebieden van Europa, Azië en Noord-Amerika. In Nederland en België komt Pulmonaria officinalis voor in loofbossen.
Vanwege hun lage groei zijn ze geschikt voor een rotstuin of als bodembedekker op beschaduwde plekken. Bij sommige soorten vertonen de groene bladeren witte vlekken. De bloemen zijn meestal roze wanneer ze opengaan en worden later violet of blauw, sommige blijven echter roze.

Kruiden 
Pulmonaria officinalis - longkruid, gevlekt longkruid, vlekkenkruid

Nederlandse naam: longkruid, gevlekt longkruid, vlekkenkruid

Andere gebruikte benamingen: ()

Bloemkleur: roos + violet

Bladeren: bedekt met vlekken

Pulmonaria officinalis is een lage vaste plant met een harde en vezelige wortelstokken waaruit in februari-maart bladeren en trosjes bloemen, die wel wat op kleine sleutelbloemen lijken, ontspringen. Zowel de stengels als de bladeren zijn sterk behaard. De bladeren zijn ovaalvormig tot eirond, gaafrandig en tot wel 15 cm groot, veelal bedekt met wittige vlekken. De plant bloeit met trosjes met trechtervormige bloemen. Deze bloemen verkleuren van rozerood tot blauw tijdens de bloei.

De naam Longkruid wordt sinds de middeleeuwen ook gegeven aan het kruid Lobaria Pulmonaria en in oude kruidboeken komt men ook al de waarschuwing tegen dat het om verschillende planten gaat.
Pulmo betekent long. Deze naam kreeg de plant omdat de bladeren met hun witte vlekken aan longen deden denken.

Longkruid wordt vaak aangehaald als voorbeeld van de signatuurleer die in de 16e eeuw en ook daarna het medisch denken in Europa domineerde.
De signatuurleer stelde dat het gebruik van de plant door zijn uiterlijk werd aangegeven en zo werd longkruid dus voorgeschreven bij ziektes van de longen.

Standplaats

Longkruid houdt van een beschaduwde plek en doet het goed op kleigrond en andere vochtige bodems. De plant zaait zich gemakkelijk uit waarbij dan verschillende bloei en groeivormen kunnen ontstaan, met bloemen die kunnen variëren van geheel wit tot azuurblauw en bladeren van effen groen tot donkergroen met heldere witte vlekken. Met zo´n 10 - 30 cm hoogte en 30 cm breedte en grote mate van slakbestendigheid is het een ideale bodembedekker voor beschaduwde plaatsen.

Vermeerdering:

Door zaaien in het voorjaar of scheuren in het voor- of najaar.

Ziekten en plagen:

De larven van zaagvliegen kunnen het blad aantasten. Op zonnige of droge plaatsen wordt de plant meeldauwgevoelig.

Oogst:

Eind van de lente/begin van de zomer de planten afsnijden en drogen voor aftreksels en extracten.
In het voorjaar jonge bladeren plukken en vers gebruiken in salades en soepen
Van voor tot najaar kunnen de bladeren geplukt worden voor bloemschikkingen

Werkzame bestanddelen:

slijmen, kiezelzuur, looistoffen, saponinen, allantoïne, quercetine, kamferol, mineralen, vitamine C

Werking:

samentrekkend
wondhelend
werkt verzachtend op ontstoken weefsel
stimuleert ophoesten van sputum

Medische gebruik:

Inwendig bij hoest bronchitis en kou op de borst.
Inwendig bij catarre (slijmvliesontsteking).
Inwendig bij aambeien.
Inwendig bij diarree.
Uitwendig kunnen de verse bladeren gebruikt worden als wondverband.
Uitwendig worden de verse bladeren ook gebruikt om de borst mee in te wrijven.
Uitwendig als oogspoeling.
Uitwendig bij wonden.


Drogerij:
Herba pulmonariae of Folia pulmonariae.

Recepten:

Longenthee:

1 theelepel longkruid met 1 theelepel weegbree en 1 theelepel gestampt venkelzaad
maak hiervan 1 kop thee door het 10 minuten te laten trekken.
Met kleine slokjes drinken. Drie keer per dag een kopje.

Siroop:

Breng 1 liter water aan de kook met 1 hand vers longkruid, een pluk verse venkel en 350 gram donkere kandij.
Laat dit tot een halve liter inkoken. 3 x daags hier van 1 eetlepel nemen.

Aftreksel:

1 - 2 theelepels gedroogd kruid op 1 kop kokend water gebruiken.
10 - 15 minuten laten trekken.
3 x daags zo´n kop drinken, met kleine slokjes innemen.

In de middeleeuwen werden bladeren fijngehakt en bij gebakken eieren meegebakken
Fijngehakte bladeren werden ook door de "Warmoes" gedaan
Je kunt fijngehakte bladeren aan soep toevoegen of door de sla mengen.

Dosering:
Tinctuur: neem 1 - 4 ml tinctuur drie keer op een dag

Waarschuwing:

Allantoïne, een stof die overigens ook voorkomt in Smeerwortel, schijnt een stof te zijn die vermoedelijk niet geheel ongevaarlijk is. In sommige landen zitten er dan ook restricties op het inwendig gebruik van longkruid.
Hogere doseringen dan hier boven aangegeven zijn af te raden.

Standplaats lichtbehoefte

- geschikt voor gebruik in de rotstuin

- goed bruikbaar voor bodembedekking

- geschikt voor gebruik in wilde tuinen of natuurtuinen

- deze plant verlangt een kalkhoudende bodem (pH 6,5 of hoger)

- deze plant vraagt of gedijt goed op vochthoudende gronden