Glycyrrhiza - Fabaceae

Zoethout wordt reeds vele duizenden jaren als medicijn en in etenswaren gebruikt. De Egyptenaren schreven al over de heilzame werking ervan. Hyppocrates wendde het kruid aan bij genezing van maagzweren. In de 4de eeuw vermelde Theophrastus zoethout gen hoest en dorst. Op het einde van de 18e eeuw was het populair als algemene drank, genaamd Coco, met gerst en kweekgras (ook wel Tisane des hópitaux). Er is heel wat wetenschappelijk onderzoek over verricht. Dit wees de werking ervan uit bij astma, oogontstekingen en maagkwalen. Dierproeven in China met glycyrrhizine (de meest werkzame stof) toonden de anti-ontstekingswerking, antibacteriële werking, anti-hoesteffect en virusremmende werking o.a. bij herpes simplex.
Zoethout heeft een krampwerend effect op het spijsverteringstelsel en de bronchiën, is maag- en armslijmvliesbeschermend en is infectiewerend. Het werkt ook lijmvervloeiend, antiallergisch en licht vochtafdrijvend (kaliumzouten). Het wordt ook gebruikt als smaakverbeteraar.

Kruiden 
 Glycyrrhiza glabra - zoethout

7193.htm

Naam: Glycyrrhiza glabra

Nederlandse naam: zoethout

Familie: Fabaceae

Bloeitijd: 6-7

Bloemkleur: blauw/violet

Bladeren: oneven, geveerd

Zoethout is een manshoge vaste kruidenplant uit het Middellandse-Zeegebied. Reeds lang voor onze tijdrekening werd hij in het oude Egypte gebruikt. In Europa werd hij in de Middeleeuwen nog regelmatig verbouwd. Zoethout is een duurzame plant die in beste omstandigheden zelfs tot 2 m hoog kan groeien. Ze hebben een stevige, cilindervormige wortelstok. Woekerend met meterslange, ondergrondse uitlopers die horizontaal door de grond kruipen. De stengels dragen oneven, geveerde bladeren met eironde, aan de onderzijde kleverige blaadjes met klierharen. De blauwe tot violetkleurige bloemen in een langgesteelde tros, verschijnen van juni tot juli.

Oogsten:

Wortels kunnen geoogst worden vanaf het 3de groeijaar. De beste opbrengst wordt bereikt met 10 -12-jarige wortels. Oogsten in de herfst. Gebruik alleen de dikkere wortels. Die worden gewassen en van bijwortels ontdaan. Deze wortels kunnen droog en donker tot 3 jaar lang bewaard worden.

Culinair:

De wortels bevatten glycyrrhizinezuur dat goed oplosbaar is in water en de zoete smaak geeft. Het is 50 maal zoeter dan sucrose. De wortels worden gekookt om het vaste extract te krijgen waarvan men drop maakt. De wortels, het poeder en het extract worden in grote hoeveelheden gebruikt in snoepgoed en kauwgom; om de bittere smaak van bier te verbeteren en om tabak te romantiseren. Men verwerkt zoethout in sommige gebaksoorten, roomijs en soft drinks.

Huishoudelijk gebruik:

De plant levert een gele kleurstof voor het verven van stoffen en wol.

Medicinaal:

Gebruikte plantedelen: de wortel en uitlopers.

Werkzame stoffen:

De zoetstof in zoethout heet glycyrrhizinezuur, dit is een stof die de bloeddruk verhoogt. Zowel van drop als van zoethout is dit effect beschreven en dit kan tot klinisch belangrijke hypertensie leiden. Glycyrrhizine, voornamelijk aanwezig in de schors. Deze stof heeft als voornaamste eigenschappen: bloeddrukverhogend, galsecretievermeerderend, ontstekingswerend, pijnstillend bij maag en darmzweren, slijmvervloeiend en slijmoplossend. In het lichaam vormt glycyrrhizine glycyrrhetinezuur, een stof met dezelfde structuur als de hormonen van de bijnierschors.
Daarom heeft zoethout bij ontstekingen en artritis dezelfde genezende werking als cortison.
Aangezien het cortisoneffect slechts 1/5 bedraagt is perforatiegevaar (bij maagzweren) haast onbestaande. Sommige auteurs beweren echter dat de actieve anti-ulcusfactor niet enkel aan het glycyrrhetinezuur kan toegeschreven worden, aangezien zoethoutextracten met een laag glycyrrhetingehalte ook een gunstig effect hebben op maag- en darmzweren. Verder bevat zoethout nog Liquiritoside (een flavonglycoside met krampwerende eigenschappen), oestrogene stof, mineralen, suikers en bitterstoffen.

Gebruik:

Inwendig:

Infuus(thee):

1,5- 5 gram per kopje, 10 tot 15 minuten trekken.
Drink 2 tot 3 koppen per dag. Vooral bij hoest met slijm en chronische bronchitis. Ook bij astma en hooikoorts.

Vierwortelthee werkt bloedzuiverend:

Kweekwortelstok 20 gram
Heemstwortel 25 gram
Zoethoutwortel 25 gram
Zeepkruidwortel 25 gram

Maceraat (koud aftreksel):

1,5 tot 5 gram per kop, 12 uur laten rekken in koud water. Sterkere werking dan infuus, drink 2 tot koppen per dag.

Poeder:

1gram 3 maal daags tot 7 gram 3 maal daags, na de maaltijd gedurende 3 weken, eventueel in kamillethee oplossen. Goed bij maagzweren, constipatie bij gevoelige ingewanden.

Succus liquiritiae:

Ingedikt waterig extract, drop dus, 4 tot 5 gram na eten , liefst opgelost in kamillethee. Gedurende 3 tot 4 weken, maximum 45 g per dag. (zie nevenwerkingen)

Uitwendig

Infuus: 5% , Voor compressen op wonden en bij oogbindvliesontsteking.


Toxiteit en nevenwerkingen :

Bloeddrukverhogend, enkel na langdurig en overmatig gebruik (dosissen van meer dan 45 gram per dag) of na het eten van grote hoeveelheden drop. Ook hoofdpijn en duizeligheid kan optreden. Hoge dosissen best combineren met een zoutarm dieet om oedeemvorming te voorkomen.
Het gebruik van zoethout door diabetici wordt afgeraden. Ook tijdens de zwangerschap en borstvoeding, wegens de aanwezigheid van vrouwelijke hormonale substanties. Het kauwen op de wortels door kinderen is veilig en onschadelijk voor het gebit.


Opmerkingen:

Het gebruik van de ontschorste wortel zal de nevenwerkingen sterk doen afnemen en doet niets af aan de helende werking. Enkel bij ulcus behandeling is het wenselijk de niet ontschorste wortel te gebruiken, met in acht name van hoger vermelde opmerkingen.


Vermeerdering:

Kan door zaaien of door delen. Delen is eenvoudig. Neem in de herfst of het vroege voorjaar stukjes van 25 cm van de wortelstok en poot ze in een vruchtbare, zanderige leemgrond.

Bron:

Deels uit Fortuintje - Velt - Afdeling Hamme
Bewerking RVO 2008, aanpassingen op aanvraag van Sjouke Van Dijk