Buxus

palmboom, palmhaag, palmplantje, palmtak, palm

Algemene snoei richtlijnen

1. Haagvormen snoeien 
    1.1 Hagen van buxus
    1.2 Materiaal
    1.3 Techniek van recht knippen 
    1.4 Videofragment "Snoeien van gebogen buxushaag" 
    1.5 Dubbele heggen 
    1.6 Blokvormen 
    1.7 Cirkelvormen 
    1.8 Knooppatronen 
    1.9 Wolkende heggen 

2. Speciale buxusvormen

2.0 Bolvormen
2.1 Piramidale en kegelvorm 
2.2 Spiraalvorm 
2.3 Kubusvormen 
2.4 Etagevormen of estrade
2.6 Sokkelvormen
2.6 Diervormen

a. de kipvorm
b. de beervorm
c. de hondvorm
d. de vogelvorm
e. de pauwvorm
f. de eekhoornvorm
g. de zwaanvorm

4. Buxusfiguren hoeven niet duur te zijn

Algemene snoei richtlijnen:

De ideale periode voor het snoeien strekt zich uit van half juni tot half september. Buxus wordt minimum éénmaal, bij voorkeur tweemaal per jaar gesnoeid:
 - de eerste maal voor de langste dag (21 juni)
 - de tweede maal in augustus/september

* Bij een té sterke snoei (té diep) zullen de meeste planten kaal worden en zich moeilijk herstellen (zie foto hieronder). Herstel is mogelijk maar dat gaat vrij traag.

* Snoei bij voorkeur bij somber weer en 's avonds. Snoei nooit bij té zonnig weer, de blaadjes die na de snoei aan de oppervlakte verschijnen zullen verbranden. Die blaadjes zaten in het duister en worden ineens met een uitdrogende zon geconfronteerd. Hoe dieper je snoeit hoe groter de kans op verbranding. Kan je niet anders dan in de felle zon snoeien, dek dan de gesnoeide buxus onmiddellijk af met een schermdoek. Of staat de buxus in een kuip geplant breng hem dan een schaduwrijk en koel plekje.

* Pas je snoeigereedschap aan volgens de aard van de buxus...buxushaagjes snoei je anders dan de speciale vormen, zie ook soorten snoeigereedschap.

1.Haagvormen snoeien 

De beste buxussoort voor haagjes is nog steeds Buxus sempervirens. Deze soort worden al eeuwen voor hegjes toegepast. De grootte van het blad, de donker groen kleur, het verfrissende jong lichtgroen uitlopende blad, de winterhardheid en zijn matige groeisnelheid maken hem tot de meest geschikte en gewaardeerde buxushaag.

Hoeveel plantjes per meter?

Dat hangt af van de hoogte en grootte van het plantmateriaal:

- kleine plantjes 5-10 cm groot 8 tot 10 planten/meter
- middelgrote 10-15 cm groot 6 tot 8 planten/meter
- grote 15-25 cm groot 5 tot 6 planten/meter

Indien u rechtstreeks stekjes steekt om later een haag te vormen, steek dan 7 tot 15 stekjes per lopende meter.

Planten of uitplanten kan van september tot april en tijdens vorstvrije dagen. Controleer de pH-waarde van de bodem. Buxus houdt van een kalkrijke grond (ph 6,5 - 7,5). Planten in het najaar verdiend de voorkeur.

Hoe hoog moeten haagjes zijn?

Een buxushaagje is meestal tussen 25 en 50 cm hoog en 10-15 tot 20-30 cm breed. Hoe lager een haagje hoe minder belangrijk de schuine zijden zijn. Toch staat een schuine zijde altijd mooi. Gemiddeld wordt een hoek van 15-25 ° aangehouden.

Hoeveel maal snoeien?

Minimum eenmaal per jaar, bij voorkeur tweemaal.

Een eerste snoeibeurt rond 20-30 juni bij niet té zonnig weer of te verwachten zonnig weer.

Een tweede snoeibeurt in september bij niet té zonnig weer. 

Op deze wijze gaat je buxushaag heel netjes de winter in en blijft de snoeivorm tot bijna in mei behouden.

1.1 Hagen van Buxus:

Een Buxushaagje is meestal tussen de 25 en 40 cm hoog. Zorg dat de buxushaag mooi kantig geknipt de winter in gaat. Zoals bij alle hagen knip je eerst de beide zijkanten en dan pas de hoogte. Van belang is dat de zijkanten naar boven toe een piramidale vorm aannemen (zie foto links): de basis onderaan is breder dan de top. Zo valt er voldoende licht op de onderste delen en blijft de haag tot onderin mooi vol en groen. Een schijn geknipte zijkant is oogt altijd mooi. De schuine helling bedraagt best zo'n 25 °. Eventueel kan je een grotere schuine hoek maken tot maximum 35 °.

Hoe meer U Buxus snoeit hoe compacter en dichter de planten (het gebladerde) zullen groeien en hoe strakker U het aksent op de lijnvorming zal kunnen leggen. Niks belet tussen mei en september maandelijks de haagjes wat bij te snoeien. Let er dan wel op eens meer een bemesting toe te dienen dan normaal.

Knip niet te diep ! Wanneer je te diep snoeit kunnen verdorde plekken (dood hout) in de haag ontstaan. Knip terug tot op gezonde plantendelen. Zulke delen kunnen dan gemakkelijker dichtgroeien. Bij grote kale stukken kan je eventueel nieuwe plantjes tussenplanten.

1.2 Materiaal:

Slecht werkende scharen zijn een aanslag op de buxusblaadjes...ze zijn niet afgesneden maar afgetrokken. 

Dit euvel komt voor bij heggenscharen:

- waarbij de bladen niet scherp zijn
- waarvan de bladen te los staan
- waarvan de bladen niet meer goed aansluiten, krom geworden bladen komen vaak voor.

De eerste dag zal je nauwelijks enig verschil opmerken. Na enige dagen is het verschil erg opvallend:

De foto rechts toont duidelijk de schade die een slecht werkende schaar aan je buxushaag kan aanrichten. Wanneer zo een mishandelde haag de winter in moet zal ze er in het voorjaar nog niet van bekomen zijn.

Buxushaagjes kan je theoretisch zowel met de manuele heggenschaar als met de elektrische/gemotoriseerde heggenschaar snoeien. Toch beveel ik je ten stelligste je buxushaagjes met de manuele heggenschaar te snoeien of met een gemotorisserde heggenschaar. Zulke scharen zijn veel makkelijker scherp te zetten.

Klik op plaatje voor vergrootte weergave

1.3 Techniek van recht knippen:

Vaak zie ik in boeken de suggestie om koorden te spannen om recht te kunnen knippen. In de praktijk werkt dat niet goed: de koord gaat vaak doorhangen en zit altijd in de weg.

Voor een beginnende snoeier is het gelijkmatig in hoogte knippen en het knippen van de schuine zijden een hele uitdaging. Soms spant men een draadje doch dit werkt vaak teleurstellend omdat eend raad steevast in het midden gaat doorhangen.

Een beter hulpmiddeltje kan je hebben aan een zogenaamde 'mal'. Met 3 latten kan je een vorm maken in hoogte en met 2 schuine zijden zoals op de afbeelding is te zien:

Zijkanten:

Kan je best rechtstaand knippen. Ga daarbij achter je haag staan (de andere zijkant) en bukt je zodanig dat je oog langs de té knippen zijkant glijdt. Knip schuin naar buiten toe. Volgt de lijn met je oog.

Bovenzijde:

De bovenzijde wordt waterpas gesnoeid. Eventueel om je rug wat te sparen kan je de bovenzijde snoeien door op één of beide knieën te gaan zitten. Leg een kussentje onder je knie of gebruik kniebeschermers. Wil je het toch met koord uitproberen gebruik dan metselkoord uit nylon, die is sterk en goed elastisch en kan strak woorden aangespannen. Maak de koord vast aan stevige ankers, bijvoorbeeld betonijzers van minimum 15 mm en 1 meter lengte.

Foto boven: het eindresultaat.

1.4. Videofragment "Snoeien van gebogen buxushaag":

Rugklachten:

Een buxushaag op de klassiek manier met een hand heggenschaar knippen is een zware belasting voor de rug. Omdat je bij het knippen bijna voortdurend gebukt moet staan, kan dit rugpijn teweegbrengen. Als alternatief kan je af en toe op je knieën gaan zitten, doch erg praktisch knippen is dit niet. Het gaat ook minder snel vooruit. Maak in ieder geval gebruikt van een matje of kniebeschermers of er komt nog meer klagen van :)

Heeft u vele meters te snoeien dan is een gemotoriseerde heggenschaar wellicht de beste oplossing? Met de Stihl HL 75 hoef je,je nog nauwelijks te bukken om te snoeien. Goede ervaringen heb ik met de Stihl HL 75 en HL 75 K. In het videofragement maak ik gebruik van de HL 75 waarbij de messenbalk in een andere hoek kan geplaatst worden. Dit ontlast nog meer de rug.

Begin altijd met de zijkanten zo kort mogelijk te knippen, eventueel in meerdere stapjes bijwerken. Onthoud om wat schuin te knippen, een haag moet bovenaan wat breder zijn dan onderaan.

Het videofragment is terug te vinden op de snoeigids cd-rom: klik op het menuknopje 'VIDEO BUXUS'.

1.5 Dubbele heggen 

In rustieke tuinen tref je vaak 2 afzonderlijke heggen aan parallel met elkaar lopen, dit om de lijnvormig nog extra te benadrukken. Als algemene regel mag de tussenruimte tussen de 2 haagjes niet meer bedragen dan de helft (1/2) van de breedte van 1 heg, want anders gaat het uitzicht aan het doel, tot de extra lijnvorming, voorbij.

Soms wordt een tweede heg wat breder genomen of wat hoger, vooral in grotere aanplantingen geeft dit goede resultaten. Doch overdrijf hierin niet maar zorg dat het verschil toch nog duidelijk genoeg is. Anders krijg je de indruk dat de tweede haag ongelijk of slecht werd gesnoeid. Te grote verschillen verstoren dan weer de eenheid.

1.6 Blokvormen (vierkanten of rechthoeken)

Voor rechthoekige of vierkante blokvormen gelden dezelfde regels als voor de onderhoud van heggen. Plant de buxusplantjes op éénzelfde afstand als bij heggen maar dan in een vierkant of in een rechthoekvorm. Begint altijd met de buitenste rij eerst aan te planten. Per vierkante meter heb je zo'n 40-60 plantjes nodig. 

Bij het snoeien kan je diverse vormen maken zoals eenzelfde vlakke vorm maar ook een vorm met een verhoogd middengedeelte. Daarbij worden de buitenste rijen dus wat lager geknipt dan de binnenste. U kan je fantasie hier de vrije loop laten, doch hou er rekening mee dan zulke vormen meer snoeitijd en vaardigheid van je vragen.

1.7 Cirkelvormen 

Cirkelvormen worden over het algemeen minder toegepast. Interessant is de halve cirkelvorm omdat die makkelijk te onderhouden is. Planten doe je op dezelfde manier als bij de blokvormen: begint steeds met de buitenste rij. Een cirkel uittekenen is erg eenvoudig. Met een stok en een touw kom je er al uit. Zet de stok in het midden (centrum) van de cirkel en leg het touw met een lus over deze middenstuk. Bepaal de diameter van de cirkel met de lengte van het touw. Maak aan het uiteinde alweer een stokje vast om een lijn te trekken. Teken met het uiteinde van het touw en het stokje je buitenste cirkellijn uit. Graaf hier het geultje uit voor je eerste en buitenste rij buxusplantjes.

1.8 Knooppatronen 

Knooppatronen waren in de 18de en 19de eeuw erg populair in Engeland. Vooral de Turkse knoop, ook toverknoop geheten, was een geliefde versiering. Verknopingen werden als centraal ornament in deuren en stoven toegepast.

In de tuin zien de vormen er altijd erg gekunsteld uit. Het onderhoud is knap lastig hoor. De heggen worden in verspringende vormen aangeplant waarbij ze tevens in de verschillende hoogtes worden geknipt. Dit patroon is nuttig als je planten van verschillende kleuren wil toepassen in je buxustuin. Vaak wordt Buxus met lavendel of heiligenkruid (Santolinia) gecombineerd. Die laatste moet je jaarlijks erg diep in het voorjaar terugsnoeien. 

Klik op het plaatje voor een vergrootte weergave

1.9 Wolkende heggen 

Wolkende heggen worden toegepast in landelijke tuinen waarbij de nadruk ligt op de meer natuurlijke lijnen. Vooral in grote tuinen geven wolkende heggen een prachtig effect, vooral langs paden. Alhoewel de 'natuurlijke' vormgeving het uitgangspunt is, toch zal je een wolkende heg moeten bijknippen en onderhouden. In de eerste plaats om de buxuswolken compact te houden. Zulke dichte compacte wolken leveren een nog fraaier uitzicht. Belangrijk is dan wolkende heggen breed zijn. Laat ze tot tegen het pad groeien maar snoei ze in lossen lijnen (geen strakke lijn langs het pad !).

Wolkende heggen zijn ook mooi als onderbeplanting van bomen langs de rand van het bos of in een laan. Tussen pergola's geplant bieden ze een plezante afwisseling.

2. Speciale buxusvormen:

2.0 Bolvormen:

De bolvorm is naast de kegelvorm, wellicht de gemakkelijkste figuur voor de beginnende snoeier. Alles begint met de eerste ongesnoeide exemplaren. Dit kan een struikvorm zijn die u voor het eerst bolvormig wenst te zetten. Makkelijker is te beginnen met bij aankoop een reeds gevormde bolvorm.

Van een niet-bolvormige uitgegroeide struikvorm kan een bol worden gemaakt. Kies buxusstruiken van een jaar of 4-5. Eigenlijk is elke normaal gegroeide struik voor een bol te gebruiken.

Neem uw schaar en knip eerst de bovenkant vlak. Houd mate, maar wees niet bang dat u teveel wegknipt. Vooral de bovenkant herstelt zich zeer snel, bij onder- en zijkanten moet U wat voorzichtiger te werk gaan. Zelfs al knipt u de struik tot de helft in, zodat de bol er zeer kaal uitziet, dan zal hij na een paar maanden weer dichtgroeid zijn en is hij toe aan zijn tweede knipbeurt. De angst om teveel weg te knippen is meestal ongegrond. 

We hebben dus de bovenkant van de bol vlakgeknipt. Begin nu dit vlak voorzichtig af te schuinen tot het geheel bolvormig wordt, een beetje platte bol mag het best worden. Bij de volgende knipbeurt wordt hij mooi bolrond. Neem ook de onderkanten mee, zodat hij wat van de bodem loskomt. Niet teveel wegnemen aan de zijkant, en de eerste knipbeurt zit erop.

Als u tevreden bent met de grootte van de bol, dan hoeft u in de toekomst alleen maar de nieuwe scheuten weg te knippen. Wilt u een grotere bol, knip dan pas aan het eind van de volgende groeiperiode.

We nemen nu ongeveer een derde tot de helft van de lengte van de aangegroeide scheuten weg en blijven dit elke knipbeurt doen, tot de bol groot genoeg naar ons zin is.

2.1 Piramidale en kegelvorm:

Kegels of piramiden worden gevormd uit buxusplanten met een centrale middenstam. Een goed kegel mag onderaan niet naar binnen gaan en heeft een forse basis. Voor de opkweek kies je uit jonge planten goed bossige planten met een centrale, rechte middenstam. Snoei de eerste jaren al lichtjes een kegelvorm. 

Sterk verticale zijscheuten worden daarbij zo snel mogelijk weggenomen. Om eens een lat om een correcte vorm te maken. Er bestaan professionele hulpmiddelen maar u kan zelf ook zo'n hulpje maken met behulp van bijvoorbeeld 3 tonkinstokken. 

Plaats die op gelijke afstand rond de kegel in de grond en binnen ze bovenaan op de gewenste kegelhoogte samen. Alles wat buiten de vorm komt knip je weg.

2.2 Spiraalvorm:

De spiraalvorm is één van de moeilijkere modellen, zeker in vergelijking met de bol- en piramidevorm. De spiraalvorm vertrekt niet van een klein exemplaar, je begint met een volgroeide, goed opgeleide kegelvorm. De hoogte en breedte van deze kegelvorm bepaalt het uitzicht van je spiraalbuxus. Het is heel moeilijk om een éénmaal in spiraalvorm gesnoeide Buxus in hoogte te doen toenemen.

Het maken van een spiraal gebeurt in verschillende stappen en duurt enige jaren. Leid de buxusstruik langsheen een verticale stok omhoog. Knipt het geheel in de vorm van een cilinder. Gebruik een snoeischaar, eventueel gecombineerd met een keukenschaar als u dat makkelijker vindt. Haal vooral niet teveel ineens weg. 

Wind een strak touwtje om de spiraalbanen te tekenen. Maak het touwtje bovenaan de top vast. Sla met banen het touwtje rond de cirkelvorm tot beneden toe. Hoe meer u naar beneden gaat hoe verder u de afstand tussen de banen neemt (wat niet correct op bovenstaande afbeelding wordt weergegeven).

Met een krijtspuitje kan je de lijnen van het touwtje aflijnen op de bladeren. Dat vergemakkelijk aanzienlijk het snoeien.

We beginnen onderaan. Werk rustig en niet te diep knippend naar boven toe. Houd uw snoeischaar mooi vlak. Stop op tijd met de snoei, neem eens een pas van 2 tot 3 meter achteruit en bekijk je werk eens kritisch. Ga dan weer verder, corrigeer en snoei verder met vlakke, schuin oplopende banen. Bij de tweede ronde snoeit u al wat dieper. Soms moet je daarbij al eens dikkere takken doorknippen, gebruik daar zeker je snoeischaar voor. 

Neem voor de onderste delen je heggenschaar. Vooral een klein model komt bij de vormsnoei beter van pas. 

Foto: erg matig gevormde spiraalvorm

Voltooi het werk door nog uitstekende twijgjes bij te knippen. Werk de randen bij en zet ze wat ronder. Maak u niet teveel zorgen om de top van de spiraal. In den beginne is die meestal heel kaal. Blijf vooral je lijnen volgen, de top zal later wel bijgroeien. Het werkje is hier wat fijner, gebruik hier vooral dan je snoeischaar. Je snoei- en knipwerk is goed geslaagd. De oorspronkelijke kegelvorm is omgetoverd in een redelijke spiraalvorm, nogal kaaltjes. Door de spiraalvorm jaarlijks te snoeien zal hij dichter en voller worden.

2.3 Kubusvormen 

Net als bij de bolvorm kan van een niet-bolvormige uitgegroeide struikvorm kan een kubusvorm worden gemaakt. Kies buxusstruiken van een jaar of 4-5. Neem uw schaar en knip eerst de bovenkant vlak. Knip voor een kubusvorm nog dieper (platter) dan bij de bolvorm. Controleer eventueel met een lat en waterpas of u de bovenzijde mooi horizontaal heeft geknipt.

De 4 zijden knippen is niet zo gemakkelijk. Je kan best de lijnen (de 4 hoeken) uitzetten met behulp van 4 bamboestokken. Zet de 4 stokken perfect in een vierkant, de afstand tussen de stokken moeten gelijk zijn.
Plaats de stokken in een hoek van 10 tot 15 ° naar binnen zodat u uiteindelijk 4 naar binnen lopende schuine zijden kan bekomen.

Bevestig nu op dezelfde hoogte een touwtje rondom de 4 bamboestokken zodat de vierkante vorm tot afgelijnd komt. Langs het touwtje heen kan u nu mooi verticaal en horizontaal naar beneden toe knippen.

Kubusvormen met schuine zijden groeien beter dan met rechte zijden. Schuine zijden bevorderen de aangroei van jonge scheuten aan de zijkanten. Dit komt altijd de vorm ten goede.

2.4 Etagevormen of estrade

Er zijn verschillende vormen van etages gaande van vierkante tot ronde vormen al of niet met bovenaan een bol, een top of een speciale figuurvormen (diervormen). De variatie is hierin erg groot.

Als basismodel wordt altijd uitgegaan van de kegelvorm die best forse afmetingen heeft zodat u voldoende kan wegsnoeien. De gemakkelijkste manier van werken is het steeds wegsnoeien van lagen. Met een touwtje aan de stam bevestigd kan u de lengte/breedte van een etage gaan bepalen. Begin met weg te snoeien aan de basis van de kegelvorm. Knip met stukjes en met mate en beoordeel tekens de vorm. Controleer etage na etage.

2.5 Sokkelvormen

2.6 Diervormen :

a. de kipvorm

De kipvorm is op een gelijkende wijze te vormen als de vogelvorm

b. de beervorm

c. de hondvorm

Een hondvorm is een ingewikkelde en moeilijk te vormen figuurvorm. De vorm wordt gemaakt rondom een raamwerk van kippengaas en ijzeren steunspijlen. Een centrale ijzeren spijl wordt in de haag in de grond verankerd. Giet aan de voet van de spijl eventueel wat betonspecie want het gehele figuur moet erdoor gesteund worden. 

Aan de bovenzijde van het vierkante voetstuk laat je een gedeelte van de takken doorgroeien in het raamwerk. Leidt zoveel mogelijk van deze scheuten langs en door het raamwerk van kippengaas. Uiteindelijk zal de gehele kippengaas zijn volgroeid en hoef je het figuur nog enkel jaarlijks 1 tot 2 maal bij te snoeien.

d. de vogelvorm

e. de pauwvorm

 

f. de eekhoornvorm

g. de zwaanvorm

3. Buxusfiguren hoeven niet duur te zijn

Buxusfiguren zijn erg leuk maar ook vrij duur in aanschaf. Maar als je over wat geduld beschikt kun je ze vrij eenvoudig zelf maken. Ik heb zelfs een buxusvarken!

 

Hoe heb ik dat voor elkaar gekregen.

Ik had een reuzengroot spaarvarken van steen. Ik heb daar een mal van gemaakt door er heel precies kippengaas om te vouwen. Vervolgens heb ik die mal zodanig open geknipt zodat ik hem gemakkelijk om een geschikte plant heen kon zetten. Toen de mal met ijzerdraad weer dicht gemaakt; de rest is een kwestie van knippen.

 

Een andere manier

is het laten werken van je fantasie.

Kijk naar buxusboompjes er probeer er een figuur in te zien. Je moet dan wel een beetje vrij kunnen (en durven) knippen maar je hebt dan meestal minder geduld nodig.

 

Nog een manier.

Ik heb aan het eind van het seizoen al een paar keer een buxusfiguur kunnen kopen die wat verwaarloosd was, bv door het te lang staan in een pot bij kunstlicht in een winkel. Als je zo'n plant nieuwe grond geeft en een beetje verwent met goede buxusmest dan ziet hij er volgende seizoen weer prachtig uit.

Literatuur en afbeeldingen:

Praktisch tuinieren - Snoeien - Robert Kourik - Uitgeverij Het Spectrum ISBN 9027465169
Paula van Dun - paula_van_dun@hotmail.com
Ruda The Green Touch - http://www.tuinkrant.com/tuinarchitectuur/ruda/  
Buxus - Ireen Schmid, Uitgeverij Groenboekerij, ISBN 9021523159

Voor meer plantengegevens zie de TK plantengids