Rubus

braam, framboos, loganbes, Japanse wijnbes

Rubus fruticosus - braambes 

Rubus idaeus - frambozen 

Rubus phoenicolasius (Japanse wijnbes)
Rubus loganobaccus - de loganbes 

Snoei bij het planten van een nieuwe braambes

De takken na het planten tot op 30 cm terug te snoeien. Zodra de nieuwe scheuten 25 cm lang zijn, worden de oude takken verwijderd. Door deze snoei is de hergroei meestal veel beter.

De onderhoudsnoei

Meestal snoeit men braambessen in het voorjaar (half maart). Bij rassen die weinig of niet vorstgevoelig zijn, kan men deze onderhoudsnoei ook nog in het najaar of tijdens de zomer (na de oogst) toepassen.  

Voordelen van een voorjaarsnoei:

- bij vorstgevoelige rassen zal men minder vorstschade aan de jonge takken hebben. Het oude hout geeft beschutting aan de jonge takken. Het ras Tayberry is o.a. gevoelig voor vorstschade.

- fruittelers hebben in het voorjaar meestal meer tijd dan in het najaar.  

Men snoeit het afgedragen (tweejarige hout) en de zwakke en beschadigde nieuwe takken weg. De dikste eenjarige takken geven de grootste vruchten. Men zal dus de overbodige dunnere en beschadigde takken verwijderen. Men houdt dus 6 - 8 dikke eenjarige takken aan per lopende meter en de overige snoeit men tot tegen de grond weg.

Door een goede uitdunningsnoei toe te passen, zullen de vruchten groter en zoeter worden. Ook zijn de vruchten dan minder vatbaar voor vruchtrot.Bij de gestekelde rassen is deze uitdunningsnoei erg belangrijk, om vlot te kunnen oogsten. De gestekelde twijgen kunnen ook de rijpende bramen beschadigen.

Zijtakken worden tot op 2-3 goede knoppen teruggesnoeid.

Het uiteinde van de aangebonden tak wordt boven een goede knop, 10 - 15 cm boven de bovenste draad weggesnoeid. Op deze manier kan men bij de oogst alles vlot van op de grond oogsten.
Onderaan kan men tot op een hoogte van 40 cm alle zijhout verwijderen. De vruchten hiervan gaan meestal toch op de grond hangen en zijn meer vatbaar voor vruchtrot.

Na de oogst kan men de overblijvende twijgen of takken mooi aanbinden aan een leidraad. Dit aanbinden kan gebeuren met touw, elektriciteitdraadjes of met speciale klemmetjes.

Tijdens de zomer kan men de nieuwe scheuten tussen de vruchtdragende takken leiden ofwel kan men de nieuwe scheuten over de grond leiden, zodat ze de oogst niet belemmeren.  

Rubus idaeus - frambozen:

Bij de jaarlijkse snoei maken we onderscheidt tussen zomer- en herfstframbozen. De framboos is een doorlevend houtachtig gewas, waarvan de tweejarige stengels na de vruchtdracht afsterven. 
De tweemaal dragende rassen geven een eerste maal vruchten in de maanden juni-juli en een tweede maal op het hout van het jaar zelf, in de maand september. Het is belangrijk dat u dat onderscheidt weet of kan maken.

Eenvoudig komt dat onderscheidt het hier op neer:

* Herfstframbozen dragen vruchten aan 1-jarige twijgen, dwz. scheuten die hetzelfde jaren gevormd werden -> hier snoei je jaarlijks alles weg.

* Herfstframboos: draagt vruchten op éénjarig hout. Er verschijnen in de loop van het voorjaar grondscheuten die vanaf juni zijscheuten met bloemen geven. Je kan dan oogsten eind augustus-begin oktober. Het vruchtdragende, bovenste gedeelte sterft af. Knip in oktober dit stuk weg. In het voorjaar dat er op volgt zal het onderste gedeelte vruchten dragen. Dit gaat wel ten koste van de vorming van nieuwe twijgen. Er zal een minder grote productie zijn in de zomer als ook in de herfst wordt geplukt. Voor een gemakkelijke pluk, voor snoei en luchtige aanplant maak je een V-haag. Zo blijft het vruchtdragende gedeelte gescheiden van de andere nieuwe twijgen. Dit vereenvoudigt de snoei en de pluk!

* Zomerframbozen dragen aan tweejarige stengels, dwz. aan scheuten die al een seizoen eerder gevormd werden. Na het dragen van de bessen het tweede jaar, sterven deze vruchtdragende takken af (ze verdrogen). Enkel de verdroogde stengels elk jaar wegsnoeien.

*  Zomerframboos: draagt op overjarig hout dat na de oogst afsterft. Draagt éénmaal in de zomer. Houd dus de sterkste éénjarige takken aan en knip die na het afdragen tot aan de grond weg. De nieuwe twijgen die ondertussen verschenen zijn, zorgen voor continuïteit in de productie.

Snoei na het planten van nieuwe frambozen

Men kan planten van november tot februari. Houtige planten worden direct na het planten ingekort tot op 0,5 m lengte. Dit voorkomt het bewegen door de wind en bevordert het uitlopen van de knoppen op de wortels. Zodra de grondscheuten 20 - 25 cm lang zijn, wordt de oude twijg tot aan de grond weggesnoeid. Het eerste jaar moet men de grondscheuten niet uitdunnen (te gering aantal). Zomerframbozen geven  vruchten op houtige, eenjarige twijgen. 

Afbeelding: nieuwe aangeplante frambozenstruiken worden op 20-25 cm boven de grond afgesneden. Dit dit boven een oogje.

Wat zijn zomerframbozen?

Dit zijn de rassen welke men vanaf half juni tot ongeveer half juli kan oogsten, dit is erg afhankelijk van het ras. Zomerframbozen geven vruchten op eenjarige houtachtige twijgen. De vruchten groeien aan het overjarige hout, dat afsterft, nadat het vruchten heeft gegeven. Het tweejarig hout sterft dus af.

Enkele zomerrassen zijn:

'Glen Clova'
'Golden Everest'
'Malling Exploit'
'Malling Promise'

Er bestaan ook herfstframbozen. Deze planten geven vruchten in september op het "eenjarige hout", dit zijn kruidachtige scheuten. Planten waarvan men zowel in juni als in september kan oogsten, noemt men tweemaal dragende of doordragende frambozen (zoals het ras Zefa). Eerst geven deze vruchten op de oudere twijgen. Later geven ze vruchten op de jonge dit jarige scheuten.

Enkele rassen van herfstframbozen zijn:

'Autumn Bliss'
'Heritage'
'September'
'Zefa Herbsternte'

Afbeelding boven: de oude twijgen worden tot aan de grond weggesnoeid

Onderhoudssnoei bij zomerframbozen

In oudere aanplantingen bestaat de snoei uit de volgende 5 onderdelen:  

-  verwijderen van de wortel-opslag tussen de rijen
-  verwijderen van de wortel-opslag in de rij eind april of begin mei
-  uitdunnen van de wortel-opslag op de rij begin juni
-  verwijderen van het afgedragen hout na de oogst
-  verwijderen van de overtollige takken bij het aanbinden in het voorjaar

Wortelopslag tussen de rijen verwijderen

Men kan deze scheuten niet aanbinden omdat ze te ver af groeien. Ze belemmeren de werkzaamheden in het perceel. 

Het tijdelijk verwijderen van de wortelopslag in de rij

Men heeft hier dikwijls te veel grondscheuten. In dat geval worden eind april of begin mei alle scheuten verwijderd. Bij rassen met weinig grondscheuten en matige groei, moet men deze grondscheuten vroeger verwijderen. (half april) 
Men bekomt hierdoor niet alleen minder grondscheuten, maar ook een luchtiger gewas. Voordeel: minder vruchtrot bij de rijpende vruchten.

Uitdunnen van de grondscheuten begin juni

Men dunt de grondscheuten uit tot ongeveer 12 per lopende meter. De zwaarste scheuten worden daarbij aangehouden. Dit is een eerste selectie. Er kan later immers nog uitval zijn tegenover stengelziekten. 

Het verwijderen van het afgedragen hout na de oogst (vanaf half juli)

Na de oogst, zodra het blad aan het oude hout is afgestorven is, wordt het oude hout weggesnoeid. Bij voorkeur zo vlug mogelijk na de oogst. Normaal kan men oogsten, afhankelijk van het ras (cv) vanaf half juni tot half juli.  Omwille van het oogsttijdstip worden deze frambozen ook zomerframbozen genoemd. 

Het verwijderen van de overtollige takken bij het aanbinden in het voorjaar

Aanbinden en opkuissnoei van zomerframbozen

In het voorjaar (februari- maart) worden per lopende meter ongeveer 8-10 nieuwe takken aangebonden. De zieke en/of dode takken zal men eerst verwijderen. Men zal dan bij voorkeur de zwaarste takken aanbinden en dan de overtollige, lichtere wegsnoeien. De zwaarste takken geven de hoogste productie.  De aangebonden takken worden  10-15 cm boven de hoogste draad afgeknipt. Bind zodanig op dat de takken ongeveer 20 cm uit elkaar blijven staan.

Eventuele zijtwijgen kan men inkorten op 1 of 2 knoppen.

Frambozen hebben te slappe takken om zonder steun te worden opgekweekt. Men kan ze vastmaken aan 2 draden. De eerste draad  komt op 0.80 m en de 2de draad komt op 1.70 m boven de grond. 

Tekening van een klemmetje om de twijgen vast te maken aan de draden:  

Tijdstip en snoei van herfstframbozen

Deze planten dragen vruchten in het najaar (september - oktober) op de in de zomer gegroeide scheuten, dit is het éénjarige hout. 
Herfstframbozen worden in het voorjaar (februari- maart) ofwel na de oogst en bladval (december) gesnoeid. 

Men snoeit alles tot tegen de grond weg. In het voorjaar kan men de talrijke grondscheuten lichtjes uitdunnen, zodat men een luchtiger en gezonder gewas bekomt. 
Indien men deze herfstframbozen niet tot tegen de grond wegsnoeit, dan gaan deze nog een 2de maal vruchten geven op het middengedeelte van de twijgen. Hierdoor krijgt men een kleinere oogst in het najaar.

Meestal is het beter door een aangepaste snoei ervoor te zorgen, dat ze enkel in september vruchten geven (gezonder gewas).

Rubus phoenicolasius (Japanse wijnbes)

De Japanse wijnbessen zijn zelfbestuivend. De vruchten groeien aan de twijgen van het vorige seizoen. Deze twijgen worden meestal aangebonden wat op verschillende manieren kan gebeuren: in waaiervorm, in vlechtvorm of geleid. 

Nieuwe planten bij aankoop:

Plant ze afhankelijk van het ras op 2 tot 4 meter van elkaar. 

Onderhoudssnoei:

De kunst bestaat erin om de vruchtdragende takken van het vorige jaar, gescheiden te houden van de nieuwe gevormde scheuten van dit groeijaar. Je kan bijvoorbeeld de nieuwe scheuten langs de onderste draad leiden en de oudere scheuten aan de hogere. Een jaar later is dat dan net omgekeerd. Of u bindt nieuwe takken aan de linkerzijde aan en de oudere aan de rechterzijde.

Na het dragen van de vruchten worden ALLEEN de vruchtdragende takken weggesnoeid en dit tot aan de grond. De overige nieuwe scheuten laten we ongemoeid, eventueel kunnen enkele van hun zijtwijgen ingesnoeid worden op 2 ogen. Zij brengen volgend seizoen de nieuwe vruchten. Houd de sterkste en gezondste twijgen over en bind ze aan.

Rubus loganobaccus - de loganbes

De snoei bestaat eruit de jonge scheuten tijdig aan te binden en te leiden. Het is op deze scheuten dat de loganbes volgend jaar vruchten zal dragen.
De takken die vruchten hebben gedragende worden weggesnoeid in het najaar of vroege voorjaar. Let daarbij op dat de scheuten tot tegen de grond worden afgesneden -> er mogen geen korte stompen blijven staan.

Afbeelding: Voorbeeld van een prima geleide loganbes: de jonge scheuten zijn goed aan de leidraden geleid in de vorm van en waaier. De scheuten die reeds vruchten hebben gedragen werden tot op het grondniveau weggesnoeid.

Met dank aan

Guy De Kinder
www.houtwal.be (tuinlinks en fruitinformatie)
www.geocities.com/blauwbessen/ (blauwbessensite)
www.tuinkrant.com/tkarchief/guy.html (overzicht artikelen)

Voor meer plantengegevens zie de TK plantengids