De grootste vijand van de egels is ..... - hoe kan het ook anders?- de mens! Helaas komen er per jaar minstens 100.000 egels om in het verkeer én door het gebruik van onkruidverdelgingsmiddelen. De exacte sterfaantallen zijn gebaseerd op de egels die gevonden worden na aangereden te zijn. Men schat het aantal slachtoffers dus nog hoger!

De meeste verkeersslachtoffers vallen tijdens het paarseizoen, dit loopt van begin mei tot midden juli. In deze periode moeten er heel wat wegen overgestoken worden, met gevaar voor eigen leven. Helaas behoort de egel hierdoor tot de bedreigde diersoorten. Dit betekent dat het verboden is om zonder vergunning egels op te vangen. In Nederland zijn er zo´n 50 opvangcentra voor egels, waar egels in nood naartoe gebracht kunnen worden. Als u dus een zieke of gewonde egel vindt, neem dan z.s.m. contact op met de dichtstbijzijnde egelopvang.

Zie voor een overzicht op http://home.planet.nl/~rwilbers/telefoonnummers.htm of op www.abcoude.com/egels/, dan het kopje ´adressen/links´.

Afbeelding uit mijn boek ´Knipkunst´, uitg. Niesje Wolters-van Bemmel, ISBN 9070519488

Winterslaap

Vorig jaar november liep er nog een egelpaartje in mijn tuin. Een paar weken later waren ze nergens meer te bekennen: ze zijn vast in winterslaap gegaan. Ik heb nog een egelkoepel neergezet, maar waarschijnlijk hadden ze al een ander plekje gevonden om de winter in door te brengen. De winterslaap duurt van ongeveer december, zodra het kouder begint te worden, tot begin april. Ze zoeken dan een vochtvrije plek, het liefst tussen grote (groenblijvende) struiken, heggen, stapels haardhout en composthopen.

Het nest wordt van binnen bekleed met een wel 20 cm dik pak van bladeren, grassen en mos. Dit dient om de kou én het ongedierte buiten te houden. Ze zijn namelijk erg gevoelig voor parasieten. Voordat ze de winterslaap in gaan zorgen ze ervoor dat hun darmen leeg zijn, door 2 dagen te vasten. Dan gaan ze het nest in, sluiten het nest aan de binnenkant af met bladeren en mos en vallen in slaap. Hun lichaamstemperatuur daalt van 35,5 graden Celsius naar 5,0 graden Celsius. De ademhaling daalt naar ongeveer 9 slagen per minuut en de ademhaling naar 3 keer per minuut. Als u in de winterslaapperiode een egel in de natuur tegenkomt, dan is dat niet best.

Soms blijkt het nest niet bestand te zijn tegen extreme kou en moet de egel op zoek naar een beter en warmer onderkomen. Vooral de jongere egels maken grote kans dit avontuur niet te overleven, omdat ze nog te weinig vetreserves hebben. Als u een egel in de winterslaapperiode tegenkomt, kunt u hem het beste naar de dichtstbijzijnde egelopvang brengen. Onthoudt wel waar u de egel gevonden heeft, want misschien is hij in het voorjaar weer terug te plaatsen.

Het revier

Een egel heeft niet echt een eigen territorium. Buiten de paartijd om zijn egels onderling goed in de omgang. In de paartijd is dit heel anders, de mannetjes moeten dan onderling heel wat vechten om een geschikt vrouwtje te veroveren. Het gebied waarin een egel vertoeft heet een revier. Binnen een revier bevinden zich meerdere slaapplekken die ook door verschillende egels gebruikt worden. De grootte van het revier hangt af van de hoeveelheid voedsel wat het biedt, maar ligt ongeveer 300 meter rond het hoofdnest.

Er worden minder eisen gesteld aan het zomernest dan aan het winternest. Ze slepen bladeren, gras en mos het nest binnen. Egels houden niet echt van verandering. Vaak blijven ze hun hele leven hun revier trouw. Egels zijn echte nachtdieren en leggen per nacht een afstand af van ongeveer 3 km. Ze lopen gemiddeld 35 meter per minuut (anderhalve kilometer per uur!), maar in de paartijd lopen mannetjes bijna 2 keer zo snel als normaal....

Voedsel en kenmerken

De egel staat eigenlijk te boek als een insecteneter (insectivoor), maar hij is in werkelijkheid een echte alleseter. Hij eet voornamelijk (nacht)vlinders, regenwormen en slakken (incl. huis!), torren, spinnen, rupsen. Ook lust hij fruit, aas en kleine reptielen. De egel drinkt niet veel, omdat het voedsel wat hij neemt genoeg water bevat. Egels kunnen slecht zien, maar kunnen des te beter ruiken. Ook hebben ze een goed gehoor, bijna overgevoelig. Bij de minst scherpe geluiden krimpen ze al ineen of rollen ze zich op.

Op de flanken staan haren die hetzelfde werken als snorharen. Ze voelen hiermee bodemtrillingen wat erg handig is bij de dreiging van verkeer en vijanden. Daarnaast bezit een egel het orgaan van Jacobson, waarmee ze nieuwe geurtjes kunnen onderzoeken en herkennen. Dit orgaan ligt tussen het gehemelte en de neusholte. Zodra ze een nieuw geurtje ruiken, scheidt dit orgaan heel wat speeksel af. Dit speeksel smeert hij op zijn rug, om het orgaan weer schoon en daardoor bruikbaar te maken.

Egels in de tuin

Zorg ervoor dat er onder de omheining om je tuin een opening zit van ongeveer 10 cm. Egels kunnen hier onderdoor om je tuin binnen te komen. Ruim je tuin niet te vaak op, maar creëer bijvoorbeeld een composthoek in een hoek in je tuin. Ga er vooral in de winterperiode niet in wroeten; als een egel hier zijn overwinterplek heeft gevonden, kan dit namelijk zijn dood betekenen. Dit geldt ook voor plekken met snoeihout en bijv. dakpannen, een holle boomstam, tussen kieren of achter een paar kisten.

Egels kun je overal vinden. Er bestaan ook egelnesten in de handel. Soms zijn deze vervaardigd van terracotta en soms van hout of beton. De firma Waveka verkoopt de betonnen nesten. Ze zijn niet echt goedkoop, maar je doet er jaren mee. ( www.waveka.nl, zie het kopje ´producten´, ´natuurbeschermingsartikelen´, ´egelkoepel´). Hiervan heb ik er zelf één in mijn tuin. Je kunt ook zelf een egelnest timmeren. Op de website van de egelopvang Abcoude staat bij het kopje ´woning´ een werktekening: www.abcoude.com/egels/.

Egels houden van een vochtvrije plek, bijv. onder grote struiken. Als u egels in de tuin wilt krijgen, moet u dus uw beplanting hierop aanpassen. Zorg voor water in de tuin, ze houden namelijk van badderen. Vooral na de winterslaap is water van levensbelang.

Wat wel en wat niet te doen

Geef egels nooit melk!!!

Hier kunnen ze niet tegen, ze bevatten namelijk geen enzymen om de melk om te zetten. Dit betekent dat ze zichzelf zullen vergiftigen, daardoor diarree krijgen en uiteindelijk kunnen sterven van uitdroging. Strooi geen slakkengif. Het is dodelijk voor de egel, omdat hij de vergiftigde slakken eet en die dood is zeer pijnlijk. Zorg er gewoon voor dat er egels in je tuin komen, dan blijven de slakken ook wel weg! Ze zijn gek op kattenvoer uit blik en kattenbrokjes. In het voorjaar en najaar is er weinig natuurlijk voedsel te vinden.

Zet dan zo af en toe een schoteltje neer om ze bij te voeren, maar doe dit niet te vaak. Ze moeten (leren) leven van wat de natuur hun biedt. Voer niet langer bij dan half mei. Daarna zullen ze zelf op zoek gaan naar voedsel in hun revier. Zodra de egels je beter kennen en zich niet meer bedreigd voelen kun je ze dicht naderen zonder dat ze zich meteen oprollen. Ik heb ze vorig jaar zelfs kunnen ´aaien´. Leuk ook om te horen hoe erg ze smakken!! Pas evengoed wel op, want er zitten soms egels tussen die zich bijvoorbeeld niet meer kunnen oprollen en het bijten als afweer gebruiken. Maar dat merk je snel genoeg in hun houding.

Zorg ervoor dat de egel ook je tuin weer uit kan, het is een vrij dier en moet zich ook als zodanig kunnen bewegen. Als een egel het naar zijn zin heeft bij u dan komt hij vanzelf wel weer terug.

Conclusie

Een egel is zeer nuttig, omdat hij al het ongedierte in uw tuin opeet! en bovendien zijn ze heel leuk om naar te kijken....

Bronvermelding en nog veel meer weten?

Op de verschillende websites van egelopvangcentra staat een enorme bron aan informatie. Wilt u nog meer weten, surf dan eens naar:

http://home.planet.nl/~rwilbers/geschiedenis_en_folklore.htm

http://utopia.knoware.nl/users/db-utr dan het kopje ´dier en informatie´ en ´egels´

www.abcoude.com/egels/.

http://home.hetnet.nl/~egelsite/egelzorg/

Veel plezier, en denk erom, wees vooral héééél voorzichtig met en zuinig op de egels!

Tot volgende maand!

conny.hogeresferen@tuinkrant.com